Adres Zarządu Głównego:
ul. 11 Listopada 17/19, 03-446 Warszawa
e-mail: zzwp@op.pl
Organizacja pożytku publicznego KRS 0000141267
Rachunek Bankowy Zarządu Głównego: 45 1240 6104 1111 0000 4784 5055
Kampania wrześniowa 1939 roku zapisała się w historii Polski jako czas bezprzykładnego heroizmu i walki do samego końca, mimo przytłaczającej przewagi agresora. Ostatnie obchody rocznicowe na Pomorzu stały się okazją do oddania hołdu tym, którzy stawili czoła niemieckiej nawałnicy w dwóch kluczowych punktach oporu: na Półwyspie Helskim oraz w gmachu Poczty Polskiej w Gdańsku. Artykuł szczegółowo przedstawia przebieg walk z 1939 roku oraz relację z uroczystości upamiętniających te wydarzenia.
Heroiczna obrona Helu: 32 dni samotnej walki
Plan obrony polskiego wybrzeża zakładał, że Półwysep Helski - główna baza Polskiej Marynarki Wojennej - utrzyma się przez 14 dni. Rzeczywistość przerosła jednak wszelkie kalkulacje. Atakowany od 1 września z lądu, morza i powietrza Hel bronił się skutecznie przez ponad miesiąc pod dowództwem kontradmirała Józefa Unruga.
Półwyspu strzegło ponad 3000 żołnierzy i marynarzy, wspieranych przez niszczyciel „Wicher”, stawiacz min „Gryf”, dywizjon trałowców oraz 5 okrętów podwodnych.
Legendarna bateria cyplowa im. Zbigniewa Laskowskiego skutecznie odpierała ataki pancerników „Schleswig-Holstein” i „Schlesien”, poważnie uszkadzając ten pierwszy. Niemcy po wkroczeniu na Hel nie mogli uwierzyć, jak wielkich zniszczeń dokonała ta niewielka polska bateria.
Z powodu całkowitego odcięcia, braku żywności, amunicji oraz upadku Warszawy i Modlina, dowództwo podjęło decyzję o kapitulacji. Przed podpisaniem dokumentów kadm. Unrug pozwolił chętnym na próby ucieczki kutrami do Szwecji. Odchodzący do niewoli żołnierze usłyszeli od kmdr. Włodzimierza Steyera prorocze słowa: „Bądźcie przygotowani na długą niewolę, pamiętajcie jednak, że Polska to wielka rzecz. Nadejdzie czas, że jeszcze tu wrócicie”.
Akt honorowej kapitulacji podpisano 1 października 1939 roku w Cassino Hotel w Sopocie, a Niemcy wkroczyli na Hel 2 października. Polskie straty wyniosły ok. 200 rannych i zabitych; do niewoli poszło 3200 obrońców. Niemcy stracili kilkudziesięciu żołnierzy, 53 samoloty oraz trałowiec na polu minowym.
87. rocznica w Helu
W rocznicę tych wydarzeń w Helu odbyły się oficjalne uroczystości upamiętniające 32 Dni Obrony Helu zorganizowane przez Miasto Hel i 3 Flotyllę Okrętów im. Bolesława Romanowskiego. Przed pomnikiem Obrońców Helu zgromadzili się mieszkańcy, władze, poczty sztandarowe oraz rozpoczynająca naukę młodzież ze szkół mundurowych, która w końcowej części tego wydarzenia złożyła uroczyste ślubowanie. Po wygłoszeniu okolicznościowych przemówień, odczytano apel poległych, delegacje złożyły wiązanki kwiatów pod pomnikiem Obrońców Helu z 1939 r. a na zakończenie uroczystości odbył się pokaz musztry paradnej w wykonaniu Kompanii Reprezentacyjnej Marynarki Wojennej.
Pomorską organizację Związku Żołnierzy Wojska Polskiego (ZŻWP) reprezentowała delegacja pod przewodnictwem kmdr. w st. spocz. Bożeny Szubińskiej, w składzie kmdr por. Roman Augustyniak, mjr Sławomir Bielak oraz kmdr Marek Sikorski i inni.
Po głównej uroczystości w skromniejszym już gronie z udziałem Komendanta Wydziału Żandarmerii Wojskowej w Gdyni ppłk. Marcina Tołodzieckiego i delegacji Muzeum Obrony Wybrzeża z dyr. Wojciechem Waśkowskim na czele złożono wiązanki kwiatów pod obeliskiem z tablicą upamiętniającą 2 Morski Pułk Żandarmerii uczestniczący w obronie Helu.
Jednocześnie dyrektor Muzeum Obrony Wybrzeża Wojciech Waśkowski pod tym właśnie obeliskiem został odznaczony Krzyżem Złotym z Gwiazdą Związku Żołnierzy Wojska Polskiego przyznanym przez Zarząd Główny ZŻWP za wybitne zasługi dla Związku. Odznaczenie wręczyła prezes Zarządu Wojewódzkiego ZŻWP kmdr Bożena Szubińska z wiceprezesem kmdr. por. Romanem Augustyniakiem podkreślając wkład dyrektora Helskiego Kompleksu Muzealnego w krzewieniu wartości patriotycznych poprzez działalność muzealną. To dzięki jego staraniom, wymiernym efektem wieloletniej współpracy ze Związkiem było sfinalizowanie inicjatywy lokalnych społeczników i doprowadzenie do przeniesienia w ubiegłym roku, obelisku poświęconego 2. Morskiemu Plutonowi Żandarmerii Wojskowej, do parku w centrum miasta.
Tragedia i chwała Obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku
Równie dramatyczny przebieg miały wydarzenia w Wolnym Mieście Gdańsku. 1 września 1939 roku 57 osób stawiło opór nagłemu atakowi oddziałów SS oraz Schutzpolizei na budynek Poczty Polskiej. Choć przedwojenne plany zakładały konieczność utrzymania placówki przez zaledwie 6 godzin, pocztowcy odpierali szturmy przez ponad 14 godzin. Zmuszeni do kapitulacji przez ogromne straty i podpalenie budynku, trafili w ręce bezwzględnego okupanta.
Niemiecki Wojenny Sąd Polowy „Grupy Eberhardta” przeprowadził pokazowe, bezprawne procesy (8 i 29 września), opierając się na przepisach nieobowiązujących w Gdańsku. Wszystkich obrońców skazano na śmierć, a egzekucję wykonano 5 października 1939 roku na poligonie na gdańskiej Zaspie.
Przez dekady miejsce ich pochówku było trzymane w tajemnicy. Zbiorowy grób bohaterów odkryto przypadkowo dopiero w 1991 roku podczas prac budowlanych. Ich szczątki spoczęły na Cmentarzu Ofiar Hitleryzmu w Gdańsku.
Nowoczesne muzeum i pamięć o gdańskich bohaterach
Z okazji 87. rocznicy rozstrzelania gdańskich pocztowców, miało miejsce uroczyste otwarcie Muzeum Poczty Polskiej w Gdańsku po gruntownej modernizacji. Nowa wystawa stała przybliża nie tylko samą walkę z 1 września, ale i tragiczne losy rodzin oraz historię przedwojennej polskiej społeczności w Gdańsku. W inauguracji wzięli udział m.in. Marszałek Województwa Pomorskiego Mieczysław Struk, Prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz oraz Hanna Pietrzkiewicz, Przewodnicząca Koła Rodzin Byłych Pracowników Poczty Polskiej. Na zaproszenie Pani Prezydent miałam honor wziąć udział w uroczystości otwarcia nowego Muzeum Poczty Polskiej w Gdańsku.
Równolegle odbyły się uroczystości żałobno-patriotyczne na Cmentarzu Ofiar Hitleryzmu przy ul. Chrobrego. Delegacja PZW ZŻWP (kmdr w st. spocz. Bożena Szubińska, mjr w st. spocz. Sławomir Bielak oraz płk Grzegorz Węgrzyński) złożyła kwiaty na mogile obrońców. Ceremonia, na którą złożyły się hymn państwowy, modlitwa międzyreligijna oraz złożenie wieńców, zakończyła się odegraniem Pieśni Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.
