Aktualności
„Pułkownik Jan Bezard i jego busole” - Wystawa o Patriocie i jego wynalazku
Małopolski Zarząd Wojewódzki ZŻWP i Fundacja im. Tadeusza Kościuszki w Krakowie w ramach akcji przywracania do pamięci i należnego miejsca historii oraz szacunku bohaterom i patriotom, popadłym w zapomnienie, zorganizowały w Akademii Kultury Fizycznej, wystawę „Pułkownik Jan Bezard i jego busole” której uroczyste otwarcie, nastąpiło w dniu 9 czerwca 2026 r.
Uroczystego otwarcia wystawy dokonali: p.o. Prorektora ds. Nauki prof. dr hab. Andrzej Klimek, Prorektor ds. Studenckich dr hab. Michał Spieszny, prof. AKF, Dziekan Wydziału Turystyki i Rekreacji dr hab. Ewa Roszkowska, prof. AKF, oraz Przedstawiciele Fundacji im. Tadeusza Kościuszki w Krakowie: płk Marek Kołacz, kpt. w st. spocz. Tomasz Otrębski i Robert Springwald. Obecny na otwarciu wystawy był również Wójt Gminy Borzęcin Paweł Kułak. Ze strony AKF w przygotowanie wystawy zaangażowani byli: dr Iwona Dominek, dr hab. Eligiusz Madejski prof. AKF, studenci Wydziału Turystyki i Rekreacji oraz Pracownicy Biblioteki.
Najdłużej produkowana w Europie busola została zaprojektowana przez Polaka. Jan Bezard pochodził z rodziny o austriackich i francuskich korzeniach, ale po I wojnie światowej wybrał polskie obywatelstwo. Jego patent konstrukcyjny okazał się tak dobry, że zastąpiło go dopiero wprowadzenie GPS. Postać oraz dorobek Jana Bezarda popularyzuje wystawa, otwarta w bibliotece Akademii Kultury Fizycznej w Krakowie. Można ją było oglądać od 9 czerwca do 2 lipca 2026 r. Na wystawie przedstawiono, busole, militaria, dokumenty i inne artefakty związane działalnością wojskową i topograficzną płk. Bezarta, ze zbiorów Fundacji im. Tadeusza Kościuszki w Krakowie, a wsparcie organizacyjne i logistyczne zapewnił Małopolski Zarząd Wojewódzki ZŻWP.
Produkowaną i używaną przez wszystkie wielkie armie świata była konstrukcja zaproponowana w 1902 r., przez Jana Bezarda. Jego ojciec Johann Bezard oficer Cesarsko Królewskiej Armii otrzymał za zasługi wojenne majątek w Przyborowie pod Brzeskiem. Tam 5 maja 1871 przyszedł na świat Jan Bezard. Który swoją karierę związał z armią, otrzymując solidne wykształcenie wojskowe w Akademii Wojskowej w Wiener-Neustadt (1889-1892) i Wyższej Szkole Wojennej w Wiedniu (1895-97).
Po krótkiej służbie w 13 Pułku Piechoty w Tarnowie został przeniesiony w randze porucznika do Wojskowego Instytutu Geograficznego. Tam dostrzegając niedoskonałości w sprzęcie topograficznym jakim posługiwała się armia zaproponował wprowadzanie udoskonalonej przez siebie busoli. Busola patentu Bezarda w 1910 r została wprowadzona na wyposażenie armii cesarskiej. Przez 100 lat busola ta była używana na frontach wszystkich wojen. Płk Bezard, wziął udział w I wojnie świtowej, walczył w bitwie pod Komarowem. Odznaczył się w nocy z 6 na 7 września 1914 r. pod Bełzem gdzie uderzając na obozowisko rosyjskie zdobył osiem armat i wziął do niewoli dwóch generałów i kilkuset żołnierzy, za co otrzymał Order Żelaznej Korony III klasy. Następnego dnia w wyniku odniesionych ran trafił do szpitala polowego. Wraz z całym szpitalem został wzięty do niewoli rosyjskiej.
W wyniku wymiany jeńców powrócił w lutym 1918 r. do Austrii. Otrzymał stopień pułkownika, skierowano go na front włoski. Po zakończeniu I wojny światowej Bezard powrócił do Przyborowa. Podjął starania o przyjęcie do Armii Polskiej. Jego wyjątkową wiedzę z zakresu topografii wykorzystano powierzając mu szkolenie żołnierzy Wojska Polskiego. W Przyborowie został zapamiętany jako dobry i sprawiedliwy gospodarz. Dbał o wykształcenie dzieci chłopskich ufundował a później wspomagał finansowo miejscową szkołę. Do końca II wojny światowej mieszkał w swoim majątku. W obawie przed zbliżająca się Armią Czerwoną, mając w pamięci traumę niewoli rosyjskiej z I wojny, wyjechał z rodziną do Turcji. Do Austrii powrócił bez środków do życia. Przebywał w ośrodku dla azylantów we Wiedniu. Zmarł 16 marca 1954 r. i pochowany został na Centralnym Cmentarzu we Wiedniu i świat o nim zapomniał.
Było to kolejne przedsięwzięcie w ramach cyklu - przywracanie pamięci, zorganizowane i przeprowadzone przez Małopolski Zarząd Wojewódzki ZŻWP i Fundację im Tadeusza Kościuszki w Krakowie w ramach porozumienia o wzajemnej współpracy z Akademią Kultury Fizycznej w Krakowie.
Marek KOŁACZ, Tomasz OTRĘBSKI
« Powrót do listy